Dražen Vujačić: Od ranog djetinjstva sam obavijen velom tajne muzike, nešto čudesno i nedokučivo što zrači iz nje u potpunosti me obuzima

Radijski i TV autor, kolekcionar ploča i veliki rokenrol entuzijasta Dražen Vujačić od sredine devedesetih godina aktivno, pasionirano i temeljno prati dešavanja na svjetskoj i domaćoj muzičkoj sceni.  Svjedočeći nastajanju danas nedovoljno istražene crnogorske alternativne scene na početku tranzicionog perioda, kroz kultni “Rock Karavan”, autorsku emisiju “Primalni krik” i organizovanje koncerata u Podgorici i drugim gradovima etablirao se kao unikatni akter jednog posebnog vremena.

Vujačić, Foto: Privatna arhiva

Sa Vujačićem smo razgovarali o rađanju alternativnog zvuka u Crnoj Gori, pionirskim bendovima takvog profila i izazovima sa kojima su se oni suočavali. Razgovor je bio unikatna prilika da saznamo interesantne pojedinosti o vremenu koje je dokumentovano više u privatnim arhivama, nego što je publikovano putem interneta.

Takođe, naš sagovornik osvrnuo se i na novije tendencije na domaćoj sceni i novi talas grupa koje posvećeno objavljuju autorska izdanja, a prepoznate su kao kvalitetne i u regionalnim okvirima.

Težište gotovo trodecenijskog  muzičkog putovanja, stavili smo na rani crnogorski alternativni rok i emisije posvećene suptilnijim, andergraund pravcima, uz mnoštvo Vujačićevih referenci na dešavanja na svjetskom nivou i njihove odjeke na našim prostorima.

Od kraja devedesetih aktivno pratite dešavanja na crnogorskoj rok sceni. U tom periodu, pored ostalih, formirani su i bendovi “Qtera” i “Autogeni trening”. O tom vremenu, nažalost, nije ostalo previše sačuvane novinarske i publicističke građe. Kakva je tada bila naša scena i koje upečatljive detalje ste zapamtili?

- Tokom zlatnih devedesetih, kako ih ja nazivam aludirajuci na zlatne šezdesete, i kod nas se osjetio odjek velikih muzičkih pokreta od kojih bi izdvojio “grunge” kao najpopularniji na globalnom nivou. Pored njega, najveći uticaj na našu scenu izvršio je nezaobilazni pank i metal. Vladao je veliki entuzijazam i ljubav prema muzici. Tako se scena razvijala, a većina ljudi iz postojećih bendova se i družila. Prvi muzički događaj koji sam organizovao sa dva druga iz srednje škole održao se u bifeu tehničkih fakulteta pod nazivom “Zabava još traje”, po live albumu “Partibrejkersa” iz 1992. godine. Nastupala je grupa “Qtera” (frontmen Braco Subotić sada je u bendu “Vrpca” koji je prošle godine izdao uspješan album prvijenac poda nazivom “Oko sfere”) , kao i sastavi“Nightmares”, “Razdor” i drugi.

“Sometimes” i “Images of Before” u izvedbi grupe “Qtera”

(Izvor: Youtube/Mladen Vujovic)

- Pored navedenih grupa iz tog perioda, treba dodati i “Autogeni trening” koji ima najzapaženiju i najdužu karijeru sa nekim prekidima, ali i danas nastupaju. Onda: “Bad Taste”, “Parental Advisory”, “Kokot” iz Bara, “Little Radojica is not able to suffer anymore”, “VIS Gorenje”, “Cuban Lab”, “Postmortem” iz Podgorice,  “Drugi dan na zemlji” i “Autumn for free” iz Kotora, “Brzi bend Cetinja”, naravno “Društvo skrivenih talenata” iz Nikšića, “K factor”… Zanimljiv detalj iz tog perioda se desio kad sam radio u muzičkoj prodavnici “Soundrecords”. Radnja se nalazila na trgu u Podgorici, zvučnici su bili smješteni napolju iznad vrata, a najviše sam uživao u slobodi izbora muzike. 

Pjesma “San o labudu iz neke druge bajke” kultnog podgoričkog benda “Little Radoica is not able to suffer anymore”

(Izvor: Youtube/majdan83)

- Bilo je ultimativno iskustvo da u svom gradu svaki dan puštaš muziku koju voliš. Jednog sunčanog dana su se pojavili članovi benda “Little Radoica is not able to suffer anymore” sa diskom u rukama i zamolili me da pustim jednu pjesmu. Pustio sam nekoliko, u pitanju je bio njihov prvi i jedini album, tako smo zajedno napolju slušali muziku obasjani svjetlošću. Ovo sjećanje kao da je iz nekog sna, a bilo ih je pregršt iz tog vremena.

S obzirom na to da ste kao novinar kultne emisije “Rok karavan” bili zaduženi za priloge o alternativnoj muzici, možete li izdvojiti neke osnovne specifičnosti razvoja tog zvuka u Crnoj Gori? Kakav je bio senzibilitet i osvrt na društveni trenutak pionirskih bendova?

- U periodu kada se počela kreirati nova scena, u čemu sam aktivno učestvovao, ona se već uveliko formirala u regionu. Puno tadašnjih bendova iz regiona uticali su na sve nas: “Darkwood dub”, “Kanda, Kodža i Nebojša”, “Eyesburn”, “Block Out”, “Plejboj”, “Deca loših muzičara”, “Ritam Nereda”, “Bjesovi”, “Obojeni program”, “Goblini”…Kod većine sudionika je uglavnom preovladavao bunt i otpor, želja za promjenom, otklon od okoštalog sistema, što je logično da se manifestuje kod mladog čovjeka, a kod nas i kao posljedica nesrećnih devedesetih. Osjećao se taj beskompromisni stav i žudnja za slobodom. 

Sa Nikolom Vranjkovićem (ex Block Out), Foto: Privatna arhiva

- Sjećam se, mislim da je u pitanju 1998. godina, kad je u Njegoševom parku u Podgorici, na čuvenim tribinama (današnji košarkaški teren), u okviru manifestacije “Razgrnite Mrak” nastupao “Darkwood Dub” preko dana, a u večernjim satima u okviru FIATA (Festival Internacionalnog Alternativnog Teatra), pod vođstvom Džonija Hodžica, su nastupali kultni slovenački bend “Miladojka Youneed”, koje smo poslije koncerta upoznali i do kasno u noć se družili. Mogao bih slobodno reći, jedan od zlatnih dana tog podgoričkog ljeta, kao i moje mladosti. Takvi događaji su nagovještavali možda bolju budućnost u koju smo mi sigurno vjerovali. Sa druge strane može se reći da se u kulturu ulagalo više nego sad, upoređujuci tadašnji i sadašnji FIAT.

Znamo da je postajalo dosta grupa, ali da su se njihovi članovi povlačili iz ozbiljnijeg bavljenja muzikom zbog nepostojanja adekvatnih uslova. Koje su bile osnovne poteškoće sa kojima su se autorski bendovi suočavali i zbog čega, u većini slučajeva, nije bilo diskografskog kontinuiteta? 

- Najveći problem je bio manjak studija za snimanje materijala, i onda promocija istog kroz turneje koje bi trebale da obuhvate cijeli region. A nedostatak opreme i prostorija za probe, kao i naravno finansija za iste stvari, bile su i ostale konstanta. Sve navedeno se po mom mišljenju može nadoknaditi velikim entuzijazmom i željom za stvaranje muzike. Uvijek je bilo teško na ovim prostorima baviti se autorskom muzikom, potrebna je velika posvećenost sa neizvjesnim ishodom, a najčešće preovlada pragmatičnost u odnosu na strast prema muzici. Puno faktora i okolnosti djeluje i mijenja tok stvaranja muzičkih djela. Citiraću Lenarda Koena:

"There is a crack, a crack in everything    That's how the light gets in".

Da se vratimo na “Rock Karavan”, emisiju koju je pokrenuo Vaš otac Dragan Vujačić, doajen ovdašnjeg rokenrol novinarstva. Neki od nas su se preko kultne emisije na Televiziji MBC prvi put upoznali sa rokenrolom. Vi nam svakako možete iz prve ruke reći kako se odvijao život ove emisije.

- Sve je počelo davne 1994. godine u septembru na Radiju Antena M. Sjećam se tih početaka i velikih vrućina dok smo nosili pune kese gramofonskih ploča. Ništa nam nije bilo teško zbog tog posebnog osjećaja, ushićenja, radosti koja muzika donosi, pogotovo kad je nesebično dijeliš. Sljedećih godina egzistirale su razne radijske emisije koje je Dragan uređivao, da bi se na kraju iskristalizirala ideja i naziv za emisiju “Rock Karavan”, koja je na MBC-u dobila puni oblik i sjaj. Realizovano je preko 700 emisija tokom 13 godina emitovanja, dok sam ja učestvovao kao prezenter u par stotina emisija. Interesantno je reći da materijal koji smo puštali je u prvom periodu bio sa video kaseta i teško se dolazilo do dobrih snimaka. Ja sam dosta video spotova snimao sa emisije 120 minuta na MTV-u, a preko satelitske antene smo pratili programe koji su prenosili razne koncerte i festivale. Poslije smo prešli na DVD koncerte i vremenom smo skupili preko 1200 koncerata na DVD i DivX formatu. Sa pojavom interneta i popularnih platformi za gledanje i skidanje muzike, u prvom redu YouTube kao najpopularnije od svih, istu smo naravno velikodušno prihvatili, dobivši još veću žanrovsku raznolikost zbog dostupnosti novog materijala. Ukratko, i emisija se razvijala kako se tehnologija mijenjala, od video kasete do YouTube-a. Taj prelaz u novom milenijumu bio je hirovit i uzbudljiv, nama analognoj generaciji čudan i neuhvatljiv. Trudili smo se da prenesemo sve najbolje iz svijeta muzike, pritom smo neizmjerno uživali. Vjerujem da je mnogima emisija “Rock Karavan” bila tračak nade, svjetlo u tami, iskra koja je zapalila plamen slobode.

“Rock Karavan”, intervju sa Bodanom Arsovskim (“Leb i sol”) u Budvi 2009.

(Izvor: Youtube/Rock Karavan)

U sklopu “Rok Karavana” emitovane su i opširne reportaže sa EXIT festivala.

- Tako je. Najpopularniji festival u regionu odmah je izazvao veliku pažnju svih ljubitelja muzike, prva dva festivala su trajala po devet dana, da bi se zatim sveo na četiri festivalska dana. Najljepši je početak, što bi rekao Arsen, a ja sam osjećao Loud love (Soundgarden) - ogromnu želju za potvrđivanjem, iskustvom, slobodom. Sve sam to doživio na EXIT festivalu na kojem sam bio devet puta, a sa Draganom četiri puta. Mala anegdota, kad sam išao da preuzmem akreditacije u podnožju Petrovaradinske tvrđave, dođem na punkt i kažem Dragan i Dražen Vujačić, i tamo su me pitali da li je došlo do greške, jer su se javila dva novinara iz iste medijske kuće, sa istim prezimenom. Kad sam im odgovorio da smo otac i sin, oni su bili u čudu, i uz čestitku izvinili su se jer nisu imali takvu situaciju. Nažalost, EXIT je postao svoja blijeda sijenka, osjetni pad u kvalitetu se desio poslije 2011. godine.

Imali ste i autorsku emisiju “Primalni krik” na radiju “Free Montenegro”, koji je funkcionisao kao opozicioni medij. Emisija je bila posvećena alternativnoj muzici. Koliko je početom novog milenijuma, u vremenu prije ekspanzije interneta kojoj svjedočimo danas, bilo zahtjevno pratiti dešavanja na svjetskoj sceni?

- Jeste, ja sam neko vrijeme uređivao emisiju “Primalni krik”, koju sa nazvao po djelu Artura Džanova, renomiranog psihoterapeuta koji je liječio i Džona Lenona, isto referišući na britanski bend “Primal Scream”, koji sam imao priliku da gledam na EXIT-u. Emisiju sam podijelio u tri dijela. U prvom sam emitovao muziku sa avangardnih jazz festivala kao što je bio “Ring ring festival” u Beogradu, drugi je bio posvećen novim izdanjima na muzičkoj sceni i na kraju, treći filmskoj muzici. Nastojao sam da ispoljim svoj muzički eklektizam bez ograničavanja kroz žanrovske forme. Što se tiče prikupljanja informacija koristio sam kultne magazine kao što su “XZ zabava”, “Ukus Nestašnih”, “Ritam”, i inostrane “Mojo”, “Uncut”, “Rolling Stone”...  A slušajući YU radio, najviše sam pratio emisije Saše Markovića koji je pisao i recenzije za XZ, i uređivao tri emisije, “PAMUK” (paralelni muzički kosmos), “DOMUK” (domaci muzicki kosmos) i “Rock and roll highschool” (muzički kviz koji je trajao cijelu noć). Naravno, išlo se često do Beograda, ispred SKC-a su bili sjajni štandovi sa muzikom i razmjena znanja je bila normalan vid komunikacije.

Zadržao bih je još kratko na ovoj priči. Možete da nam ispričate kakvo je bilo Vaše iskustvo u redakciji radija “Free Montenegro”, s obzirom da je bila riječ o bitno drugačijem konceptu i ideji u odnosu na većinu medija?

- Jeste, radio “Free Montenegro” je bio nezavisni opozicioni medij, koji je okupio zavidnu ekipu iz svih oblasti, može se reći da je opravdao svoje ime za vrijeme dok je postojao. Sloboda nije bila prividna i mrtvo ime na papiru kojem treba udahnuti život, ona je bila prisutna u svakom kreativnom procesu, djelovalo se bez straha i nametnutih agendi. Nažalost, zbog relativno kratkog trajanja radija i nedostatka podrške, nije se razvio sav potencijal koji je bio prisutan. Ukratko, predstavljao je pionirski primjer kako su se u etar bez cenzure mogli slati drugačiji talasi (poruke) i tako pokretati vjetar promjene.

Sa radijskim novinarstvom upoznali ste se sredinom devedesetih. Kasnije ste bili i TV novinar, i snimatelj, i montažer, kamerman, tonski realizator… Danas je sva neophodna oprema dostupnija, tu su i prednosti interneta, brojni tutoriali koji mogu biti od pomoći pri savladavanju određene vještine. Kako ste Vi “učili zanat” i koliko je bio zahtjevan put od ideje do realizacije?

- Ja sam pripadnik analogne generacije, a digitalizacija je polako počela da se razvija u mojim kasnijim adolescentskim godinama, tako da nisam ni znao za drugačije. Sve je teklo sporije i postepenije, učenje i realizacija ideja bile su rezultat strpljenja i velikog entuzijazma sa puno simpatičnih grešaka. Priklanjali smo se improvizaciji kad tehnički nije moglo se sprovede zamišljeno. Na radiju sam se upoznao sa tehničkom opremom koja se tada koristila, a program se svodio na realizatora i voditelja. Uvijek sam volio tu magiju radija, kad zamišljaš ko je sa druge strane i slušaš. Na televiziji je rad dinamičniji i uzbudljiviji, svaki medij ima svoje nedostatke i čari.

Ako se vratimo u bližu prošlost, imamo optimističan period 2008. i 2009. godine i serijal “Borba bendova” koji je emitovan na Televiziji Vijesti. Tada su autorski bendovi konačno dobili priliku da se na pravi način i u punom kapacitetu predstave publici. Ipak, nakon prv sezone ponovo je nastalo zatišje, a nastavak nikada nije emitovan. Da li ste tada očekivali pomake u ekspanziji scene i zašto do toga nije došlo?

- Vjerovao sam, kao što je govorio Kurt Kobejn, da se svakih 10 godina pojavi sijaset novih bendova koji obnavljaju i daju život muzičkoj sceni. Kod nas je možda to teško očekivati, ali sam projekat “Borba bendova” je davao nadu i očekivao se neki progres . Neki bendovi koji su nastupili na  i danas su aktivni, kao što je “Mikrokozma”. Nažalost, finalisti “Verakruz” i pobjednici “Human” ne postoje više koliko znam. Sam projekat je bio ambiciozan i iziskivao je poveći budžet koji se vjerovatno zbog nezainteresovanosti i neisplativosti nažalost nije nastavio. Jedan od najvećih problema na našoj sceni je diskontinuitet koji je jedina konstanta, neizbježni osjećaj da si uvijek na početku i neizvjesnost koja sve to obuhvata. A naš narod je kratkog sjećanja, što govori Vladeta Jerotić. Eto, da navedemo i emisiju “Bunt” koja se emituje na RTS-u i koja ima odlicnu produkciju i veliki budžet. Najviše me podsjeća na “Later with Jools Holland show” na BBC-u.

Sa druge strane, u posljednjih nekoliko godina ipak su se dogodile promjene. Otvorio se i veći medijski prostor za autorske bendove, čak i javni servis povremeno prati njihov rad.  Sve je počelo sa muzičarima iz bendova “Parampaščad” i “Bubnjivi i Psi”, koji su svojom upornošću i entuzijazmom pomogli i druge grupe da objave prve singlove ili albume. Kako vidite aktuelni trenutak u crnogorskom rokenrolu?

- Pa može se reći da ima promjena. Prvi je put da je javni servis podržao emisiju kao što je “Obrati pažnju”, gdje se afirmišu domaće grupe, što bi trebalo da je normalna pojava a ne izuzetak. Što se tiče subkulture, nju pokreću naravno individualni napori i kreativnost pojedinaca, koji se ne obaziru na trendove i ne žele nikakvu komercijalizaciju njihovog rada. Štaviše, njihove kreacije proizilaze iz otpora prema sistemu. Pravi primjer je berlinska andergraund scena osamdesetih, koja je prešla iz subkulture u zvaničnu kulturu tog perioda. Dakle, toliko su bili kvalitetni i uticajni umjetnici tog pokreta. Izdvojio bih Bliksu Bargeld i njegov bend “Einsturzende Neubauten”, u prevodu “Rušenje Novogradnje”. I samo ime dosta govori, to nama treba ovdje. Treba, takođe, pogledati i “B-Movie”, dokumentarni film Marka Ridera koji govori o cijeloj toj sceni. 

Einsturzende Neubauten - Nagorny Karabach

(Izvor: Youtube/Einsturzende Neubauten)

- Još bih pomenuo Nika Kejva i grupu “Birthday Party” koji je kasnije sarađivao sa Bliksom u “Bad Seeds” - ima. Svi oni i dalje nastupaju i vrše ogroman uticaj decenijama, zato nikad ne treba podcijeniti snagu i moć subkulture. Kod nas bi se mogla povući paralela sa novim valom, koji danas isto doživljava drugi život kroz TV serije, emisije i obnovljena izdanja raznih muzičkih albuma, što pokazuje koliki je bio uticaj tog prvenstveno muzičkog pokreta. Mislim da nama nedostaje nešto slično, što bi na duži vremenski period uticalo na kreativnost novih generacija. Momci iz studija “Stivi”, prvenstveno Stefan Pantović i Ivan Ivanović, sa svojim grupama zaslužni su za dosta dobrog što se desilo na muzičkoj sceni. Upornost i entuzijazam su glavni pokretači, gorivo koje ne smije presušiti. Zato treba podržavati ljude iz sjenke i postojeće entuzijaste, okupljati ljude i kroz zajedničke akcije pokušati mijenjati kolotečinu. A državne institucije koje finansiraju određene projekte kroz razne konkurse moraju imati jasnu viziju, ozbiljnu strategiju, koga afirmišu, šta to znači za kulturu i da li postoji dugotrajni plan koji ima za cilj progres a ne stagnaciju ili kao što svjedočimo često i regresiju.

Bili ste angažovani i kao organizator koncerata, najviše popularišući domaće bendove. Šta biste izdvojili iz tog segmenta Vaše biografije?

- Pored mnogo Rock Karavan žurki, malih gitarijada, afirmisanje domaće scene na sve načine, najveći uspjeh se desio 2006. godine u kotorskom pozorištu, gdje smo organizovali koncert “Tene Novak” (Zagreb) sa Damo Suzukijem (bivšim članom njemačke grube “Can”), i to je bilo fantastično iskustvo. 

Damo Suzuki u Kotoru, Foto: Privatna arhiva

-Nastavili smo saradnju sa “Tenom Novak” i njenim drugim projektima kao što je bend “Fjodor” i sa scenom iz Zagreba (“Discohernia”, “Šumovi protiv valova”). Usko sam sarađivao sa OpenSound organizacijom koja je realizovala puno muzičkih projekata, najčešće sa grupama iz regiona ali i iz inostranstva kao što su “Handsome Furs”. Tu su bile i tradicionalne žurke 5. aprila, povodom godišnjice smrti Kurta Kobejna i Lejna Stejlija. U svakom slučaju, nadam se novim saradnjama po pitanju organizovanja koncerata i možda nekom alternativnom festivalu koji ovom gradu nedostaje.

Potičete iz prave rokenrol porodice, vaš otac Dragan Vujačić je naš sigurno najveći rok novinar. Ispričajte nam kako ste uplovili u rokenrol svijet, kada se pojavilo interesovanje za alternativu i kada ste odlučili da se sami opobate kao novinar?

 

Dragan i Dražen Vujačić, Foto: Privatna arhiva

- Hvala na lijepim riječima. Od ranog djetinjstva sam obavijen velom tajne muzike, nešto čudesno i nedokučivo što zrači iz nje u potpunosti me obuzima. Ta mreža misterioznih tonova i psihodeličnih zvukova budi u meni duboke emocije koje ostavljaju neizbrisiv trag u mom biću. U takvom izobilju raznovrsne muzike razvila se ogromna ljubav, svojevrsni kosmopolitizam i traganje za novim muzickim putevima. U tinejdžerskom dobu imao sam sklonost ka što neobičnijim, eksperimentalnim formama i zvukom. Da izdvojim njemačke kraut rok grupe “Faust”, “Can”, “Neu”, “Kraftwerk”, engleske “Soft Machine”, “King Crimson”, “Van Der Graf Generator”, “Henry Cow”, američke “Frank Zappa and Mothers of Invention”, “Captain Beefheart”. Svo to nasljeđe je logično vodilo istraživanju novih grupa i žanrova, i tu je krenula avantura i surfovanje kroz talase alternativne muzike. Najviše me zainteresovala Sijetl scena, i grupe “Nirvana”, “Pearl Jam”, “Soundgarden”, “Alice In Chains”, “Mudhoney”, “Mad Season”, “Temple of the Dog”, “Green River”, “TAD”, “Melvins”, “Meat Puppets”...Može se reći da su devedesete bile fenomenalno razdoblje u svijetu muzike. Što se tiče muzičkog novinarstva, logični slijed dogadjaja je bio da ih pratim i tako prenosim svoj doživljaj preko radio ili TV emisija, najčešće u verbalnoj formi, jer je svaka emisija koju smo radili emitovana uživo.

Kakva su Vaša interesovanja danas. Znamo da ste učestvovali u realizaciji “Rok Karavana” na radiju “Skadar Lake” od 2014.  do 2018. Na čemu ste radili u posljednjem periodu i šta planirate u budućnosti kada je novinarski rad u pitanju?

- Moja interesovanja su raznovrsna, najviše su usmjerena ka muzici, književnosti i filmu. U planu su neke edukativne radionice za mlade i pripreme za serijal muzičkih dokumentaraca u narednim mjesecima. Što se tiče radija “Skadar”, bilo je nezaboravno iskustvo. Imali smo svu slobodu u realizaciji emisije, a često spontano i razne goste, jam session-e, recitacije, sve moguće ekspresije su bile prisutne. Letjeli smo na visokim frekvencijama na kraju radio skale, i sad mi ti uzleti fale. Nerijetko su emisije trajale po četiri sata, i uglavnom smo puštali muziku sa ploča. Izdvajam dva iscrpna intervjua sa Kojom (“Disciplina Kičme”). Ovim putem ga pozdravljam i želim mu potpuni oporavak. Uskoro se nadam nekoj emisiji na medijima ili podcast emitovanju, da bi se nastavila tradicija, koju je na ovim prostorima teško održati. Za kraj, što bi rekao Zoran Paunović:

"Rokenrol je pre svega sloboda, sloboda da se bude i ostane svoj, drugačiji od svih - ako treba, i od samoga sebe".

Milan Stanišić